Fıtık(Tüm içerikleri göster)+

Fıtık Nedir?

Karın duvarını oluşturan adale ve sert zarlar (fascia) iç organlarımızı bir korse gibi yerinde tutar. Adaleler arasındaki herhangi zayıf bir noktadan iç organlarımızın karın boşluğundan dışarı çıkmasına fıtık ismi verilir. Fıtık bölgesinden fıtık kesesi adı verilen bir zar ile sarmalanmış organlar adaleler arasından geçip cilt altına kadar gelir.

Fıtık kelimesinin genel tıbbi anlamı bir organın bulunması gereken konumda olamayıp başka bir yerde olmasıdır. Bu bölümde sadece erişkinlerde rastlanan karın duvarı fıtıkları hakkında bilgi verilecektir.

Nerede Fıtık Olur?

Karın duvarında adalelerin ve fasciaların zayıf olduğu herhangi bir yerde fıtık olabilir. En sık kasıklar ve göbek bölgesinde fıtığa rastlanır. Ayrıca eski ameliyat yaralarının olduğu yerde fıtık gelişebilir.

Kasık Fıtığı

Kasık bölgesinde (sağ ve solda) doğal olarak bir açıklık vardır. Adaleler arasında tünel gibi olan bu açıklıktan erkekte yumurtalık (testis) damarları ve sperm kanalı bir grup (inguinal kordon) halinde geçer. Kadında ise rahimi (uterus) yerinde tutan bağlardan biri (ligamentum rotundum) bu açıklıktan dışarı çıkıp leğen kemiğine yapışır. Kasıklardaki bu doğal açıklığın çevresindeki adalelerin gevşemesi, zayıflaması veya yırtılması neticesinde karın iç organları buradan dışarıya çıkar.

Göbek Fıtığı

Anne rahmindeki bebeği besleyen kan damarları göbek bölgesindeki bir açıklıktan çocuğun vücuduna girer. Bu bölge doğum sonrası çevredeki adaleler tarafından kapatılarak kuvetlendirilir. Yıllar sonra adalelerin gevşemesi veya yıpranması bu bölgeden karın içi organların dışarıya doğru fıtıklaşmasına yola açabilir.

Ameliyat Kesisi Fıtıkları

Geçirilmiş karın ameliyatlarına ait kesi bölgelerinde fıtık görülebilir. Doku iyileşmesinin yetersiz olması durumunda ameliyattan hemen sonra veya dokuların zayıflayıp destek gücünü yitirmesi nedeniyle yıllar sonra fıtık gelişebilir.

Fıtık Ne Tür Şikayetlere Yol Açar?

Fıtık bölgesindeki adalelerin iç organları tutmakta zorlanıp azar azar yırtılmaları neticesinde ağrı hissedilir. Ağrı genellikle fıtık bölgesinde net olarak hissedilir. Zamanla fıtık iyice gelişip açıklık büyüdükçe ağrı azalır. Ancak fıtık bölgesinde özellikle ayaktayken farkedilen bir şişlik oluşur. Şişlik önceleri birkaç santimetre boyundayken tedavi edilmezse dev boyutlara varabilir. Fıtık içine genellikle bağırsaklar girdiği için bazen fıtık bölgesine basmakla veya kendiliğinden bağırsak gazlarının hareketine bağlı bir gurultu cilt altında hissedilir.

Kimlerde Fıtık Olur?

Fıtık her yaş ve cinsteki bireyde gelişebilir. Bedeni aşırı zorlayan fiziksel aktivite veya sporlar, aşırı kilo alımı (obezite), gebelik, kabızlık veya idrar yolu çıkışını zorlayan hastalıklarda (prostat büyümesi) ıkınma alışkanlığı, kronik öksürük (özellikle sigara içimine bağlı) fıtık gelişimini kolaylaştıran faktörlerden başlıcalarıdır.

Fıtık Kendiliğinden Geçer mi?

Bir kez fıtık oluştuktan sonra adalelerin arasındaki açıklığın ilaçlarla veya başka yöntemlerle kendiliğinden iyileşmesi mümkün değildir. Fıtığın iyileşmesi için tek çare ameliyat ile zayıf noktanın kuvvetlendirilmesi ve açıklığın kapatılmasıdır (fıtık tamiri).

Fıtık Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Fıtık geliştikten bir süre sonra ağrının hafiflemesi nedeniyle çoğu kişi bir şey yaptırmak istemez. Ancak tedavi edilmeyen fıtıklarda fıtık boğulması ve fıtığın dev boyutlara ulaşması riskleri vardır.

Fıtık bölgesindeki açıklıktan karın dışına doğru çıkan ve cilt altına gelen iç organlar genellikle yatınca içeri giderler. Ancak bazen dışarıya doğru çıkan organlar adaleler arasında sıkışır (fıtık boğulması). Bu sıkışma kendini şiddetli ağrı ile belli eder. Fıtık bölgesinde şiddetli ağrı ve yatmakla kaybolmayan şişlik boğulmuş fıtık (inkarsere herni) bulgusudur. Sıkışan organ bağırsak ise sindirim sistemi içindeki hareket bozulacağı için kusma ve karında şişlik de gelişir. Saatler içerisinde (acil) müdahale edilmezse sıkışan organın kan dolaşımı bozulur. Zamanında girişim yapılmayan durumlarda kan dolaşımı bozulan bağırsakta (veya başka bir organ) çürüme gelişir ve bağırsağın bozulan parçasını da ameliyatla almak gerekir.  Sonuçta hastanın zamansız (belki de geceyarısı), acilen ve ayrıntılı tetkikler yapılamadan ameliyata alınması ve fıtık tedavisinin yanısıra boğulmuş organların çıkartılacağı büyükçe bir girişim yapılması gerekebilir.

Tedavi edilmeyen fıtıklarda başka bir tehlike fıtığın çok büyümesidir. İçerden gelen basınç nedeniyle zayıf nokta sürekli genişler. Tamir edilecek alan ne kadar geniş olursa yapılacak girirşimin boyutu büyür, başarı şansı az da olsa azalır.

Dışardan deliğin üzerine bastırıp fıtığın çıkmasını durduracak ve genellikle sert plastikten yapılan fıtık bağı adı verilen değişik cihazlar piyasada satılmaktadır. Ameliyat ile karşılaştırılınca ilk anda fıtık hastalarına oldukça cazip bir seçenek gibi görünen fıtık bağı fıtığın dışarı çıkmasını ve boğulmasını genellikle engelleyemez. Acil servise fıtığı boğulduğu için getirilen pek çok hastanın muayene için giysileri çıkartıldığında fıtık bağı kullanmakta olduğunun görülmesi hazin bir çelişkidir. Bunun yanısıra sert plastikten yapılan bu gereç basınç etkisiyle fıtık tamirinde kullanılacak sağlam dokuları ezip yapısını bozduğu için ilerdeki tamir girişiminin başarı şansını azaltır.

Sonuç olarak fıtık tesbit edilen hastaların işlerinin müsait olduğu ilk anda ameliyat ile tedavi edilmeleri gerekir. Tedavinin gecikmesi komplikasyonların gelişmesine ve yapılacak ameliyatın daha da büyümesine yol açacaktır.

Fıtıkta Cerrahi Tedavi

Fıtık tedavisinda prensip karın duvarında fıtık gelişmesine yol açan açıklığın veya zayıf noktanın ameliyatla tamir edilmesidir. Tamir basit dikiş yöntemiyle veya yama kullanılarak yapılır. Ameliyat bölgesel (lokal), belden aşağı (spinal/epidural) uyuşturma veya genel anestezi  altında yapılır.

Basit dikiş yönteminde fıtık bölgesinde 5-6 santimetrelik bir kesi yapılır. Adaleler arasından çıkan fıtık kesesi bulunur ve içeri itilir. Bu bölgedeki açıklığı kapatmak (veya daraltmak) amacıyla komşu adale ve dokular dikişler ile sıkı sıkıya bitiştirilir. Bu tarz ameliyattan hemen sonra dikişler dokularda gerginliğe yol açacakları için ağrı genellikle biraz fazla hissedilir. Ayrıca uzun dönemde dikişlerin dokuları tam tutamaması nedeniyle fıtık nüksü (tekrarı) ihtimali daha fazladır.

Fıtık tedavisinde yama kullanarak tamir uygulaması son yıllarda gittikçe daha çok uygulanmaktadır. Fıtığın çıktığı açıklıktan daha büyükçe mesh adı verilen ağ şeklinde yama ile zayıf bölge desteklenir. Mesh inerth madde olarak tabir edilen ve vücüt ile olumsuz bir reaksiyona girmeyen sentetik materyalden yapılır. Fıtık bölgesine tutturulan yama ameliyattan hemen sonra destek fonksiyonunu bizzat sağlar. Bir süre sonra vücudun kendi tamir ve destek dokuları yamanın ağ yapısının içine girip materyal ile bütünleşir. Bu sayede betonarme inşaatlarda demir iskelet ve içine dökülen betonun binaları yıllarca ayakta tutması gibi yama tüm hayat boyunca vazifesini yerine getirir.

Özel bir örgü tekniği sayesinde yama istenen boya getirilmek için kesildiğinde ağsı yapı çözülmez.

Fıtığın yama ile tedavisinde açık veya laparoskopik (endoskopik) yöntem kullanılır.

Açık yöntemde fıtık bölgesinde 5-6 santimetrelik bir kesi yapılır. Yama bu bölgeye gevşek dikişler ile tutturulur. Ameliyat sonrası gerginlik olmayacağı için ağrı fazla değildir. Genellikle hastanede bir gece kalınırsa da istekli hastalar aynı gün taburcu edilebilir. Ameliyat sonrası erken dönemde bile hastanın oturup kalkması, yürümesi kısaca gündelik işlerini rahatça yapması mümkündür. Tek taraflı kasık fıtığı ameliyatı sonrası ortalama 5-7 günlük istirahat sonrası işe dönülür.

Laparoskopik (endoskopik) fıtık ameliyatında da zayıf noktanın tamiri yine sentetik yama ile yapılır. Ameliyat için uzun bir kesi yerine küçük deliklerden girilir. Bir adet 1 santimetrelik delikten minik bir kamera sokulup ameliyat yapılacak bölge görülür. İki adet başka 0,5 (yarım) santimetrelik delikten endoskopi için geliştirilmiş ince uzun cerrahi aletler sokulup zayıf noktaya yama yerleştirilir. Laparoskopi ile yapılan girişimlerde ameliyat kesileri çok küçük olduğu için ameliyat sonrası dönem daha rahat geçer (bakınız safra kesesi hastalıklarında laparoskopi). Fıtık tedavisinda laparoskopinin avantajı özellikle çift taraflı (sağ ve sol) kasık fıtıklarında ameliyat olacaklarda belirgin hale geçer. Açık yöntemle her iki kasığa altışar santimetrelik (toplam 12 santimetre) kesi yapılacakken endoskopik yöntemde toplam 2 santimetrelik bir kesiden ameliyat gerçekleştirilir. Bu da ameliyat sonrası dönemin açık ameliyata göre daha rahat geçmesine ve işe dönüşün daha erken olmasına yol açar. İki taraflı laparoskopik kasık fıtığı tamiri yapılanlar genellikle bir gece hastanede kalır ve 5-7 gün sonra işe dönebilir.

Fıtık ameliyatları hangi yöntemle yapılırsa yapılsın ameliyat bölgesinde kanama ve iltihaplanma nadiren gelişebilir. Ayrıca ender olarak tamir sırasında yakındaki sinirlerin sıkışması nedeniyle ameliyat sonrasında ilave ağrı olabilir. Girişim sırasında gerekli her türlü tedbir alınmasına rağmen yukarıda sayılanlar ve bezeri istenmeyen olaylar geliştiğinde nedene yönelik tedaviler ile bu durumlar çözülür. Ameliyat sonrası komplikasyonların ihtimalini sıfıra indirmek imkansızdır. Risklerin ender de olsa gelişebileceğinin bilinmesi alınacak önlemlerin planlanmasını sağlar. Ayrıca hastaların bu konular hakkında aydınlatılması hekimlerin vicdani ve kanuni sorumluluğudur.

Fıtık Tekrarlar mı?

Fıtık ameliyatı sonrası çeşitli nedenlerden dolayı nadiren fıtık tekrarlayabilir. Hastalığın nüksetmesi (tekrar ortaya çıkması) ihtimali % 1-5 arası değişir. Sigara içmek, aşırı kilolu olmak (obezite), kronik kabızlık ve idrar yapma güçlüğü gibi sebepler fıtığın tekrarlama ihtimalini arttırır. Fıtık tamirinde kullanılan yöntem de tekrarlama riskine etki eder. Genel olarak kabul edilen görüş yama (mesh) kullanılan yöntemlerde nüksün daha az görüldüğüdür. Ayrıca açık yöntemle yerleştirilen yamaların, laparoskopik (endoskopik) yöntemdekine göre daha güvenli olduğu düşünülür.

Fıtık Ameliyatı Sonrası Yapılacaklar

Ameliyattan bir hafta sonra hafif sporlar (örneğin yürüyüş, hafif koşu), araba kullanma ve cinsel hayatın devamı genellikle mümkün olur. Ağır sporlara (örneğin ağırlık kaldırma, tenis ve futbol oynama) 5-6 hafta içinde tedricen başlanılması önerilir.

Hem fıtık tedavisine hem de genel beden sağlığına olumlu etki etmesi bakımından fazla kiloların diyet ve egzersizle azaltılması, kabızlığın önlenmesi için sağlıklı beslenilmesi (bakınız posadan zengin beslenme), sigaranın bırakılması hiç olmazsa azaltılması önem taşır.

Özetle...

Karın duvarını oluşturan destek dokusunun zayıf bir noktasından iç organların karın boşluğu dışına çıkıp cilt altına gelmesine fıtık adı verilir. Kasıklarda, göbek bölgesinde ve eski ameliyat yerlerinde fıtık olabilir. Fıtık tedavi edilmezse fıtık boğulması veya büyümesi gelişebilir. Fıtığın tek tedavisi ameliyattır. Ameliyat ile zayıf nokta genellikle sentetik bir yama (mesh) kullanılarak tamir edilir. İki taraflı kasık fıtığında laparoskopik (endoskopik) yöntem ameliyat sonrası dönemin daha rahat geçmesine yol açar. Fıtık ameliyatında kısa bir süre sonra normal yaşam aktivitelerine devam edilebilir.

Bu sayfayı yazdırmak için tıklayın